Fake news, nepnieuws, misinformatie, desinformatie, afleidende informatie, misleidende informatie, hoaxes. Dit zijn een aantal termen die veelvuldig voorkomen en ook nog zullen gaan voorkomen. Fake news is niet alleen tekstueel, maar ook foto’s en filmpjes maken er deel van uit. De bedoeling van fake news is invloed uit te oefenen op mensen of groepen van mensen. De achterliggende bedoelingen zijn liggen dan in de lijn van degene die het fake news verspreidt. Fake news was er al voordat de social media dit verder verstrekte.
Vóór het tijdperk van de social media lag de focus op het geld verdienen met de clickbait-artikelen. Clickbait (letterlijk: "klik-aas") is bij internetjournalistiek en bijvoorbeeld YouTube-amusement het gebruik van een misleidende, sensationele titel van een artikel, video en dergelijke, in een poging om de lezer tot een muisklik te verleiden en zo meer inkomsten uit internetreclame te genereren. Om de misleiding af te zwakken en tevens de nieuwsgierigheid te prikkelen eindigt de betreffende titel vaak met een vraagteken.
Het niveau van fake news zal in de toekomst nog worden geprofessionaliseerd, waardoor herkenning nog moeilijker wordt. Maar voorlopig kunnen wij het nu nog tijdig constateren als wij met fake news hebben te maken.
Definities
Desinformatie (misinformatie, hoaxes) is onware, inaccurate of misleidende informatie die met opzet wordt gemaakt en verspreid om geld te verdienen of om een persoon, sociale groep, organisatie of land te schaden.
Misinformatie is onjuiste informatie die min of meer per ongeluk wordt verspreid.
Fake news (nepnieuws) is soms desinformatie en soms misinformatie. Het begrip fake news wordt ook als synoniem gebruikt voor leugens en voor onzorgvuldige journalistiek.
Teksten
Contents hebben de bedoeling om waarheidsgetrouw over te komen met het fake news. En omdat het steeds professioneler wordt, lijken de teksten ook correct. Maar als je goed inhoudelijk ernaar kijkt, mis je de juiste onderbouwing ervan en is er geen mogelijkheid om een traditionele fact-check te doen. De misleiding is dus moeilijk, zo niet onmogelijk, te controleren.
Foto’s en filmpjes
Het blijft niet bij teksten. Veelvuldig wordt er gebruik gemaakt van foto’s en filmpjes. Foto’s worden met speciale programma’s digitaal aangepast. De kwaliteit kan zo goed zijn, dat het bijna niet is te zien, dat het fake is. Deepfake-filmpjes zijn van die filmpjes die zeer goed zijn bewerkt.
Hoe fake news te herkennen?
Alvorens je ingaat op een tekst, foto of filmpje is het aan te bevelen om te checken of alles wel juist is. Daar zijn de volgende tips voor.
Wie is de afzender?
Controleer via Google of de schrijver van de tekst ook werkelijk die tekst heeft geschreven. En check tevens of die tekst in de lijn past van die tekstschrijver.
Als er een website is van de schrijver of bedrijf, controleer dan niet via de link van de tekst, maar geheel afzonderlijk via Google of de tekst ook op de officiële website staat.
Ook zijn er websites die fake nieuws produceren als entertainment. De De Speld, De Gladiool en Nieuwspaal zijn van die satirische websites.
Is het een legale website?
Controleer of de website een betrouwbare nieuwsbron is. Via het doorklikken op de vele buttons kun je erachter komen of de website juist is. Als het doorklikken niet lukt, geen of vreemde of onjuiste informatie geeft, is het fake.
Welke bron is gebruikt?
Fake news maakt meestal gebruik van fictieve bronnen. Het is dus belangrijk om even verder te kijken dan alleen de bronvermelding. Is er een originele bron en zijn foto en tekst identiek? Is er wel een link naar de bron? Maak gebruik van een zoekmachine en bij voorkeur in een anoniem venster om de filterbubbel te omzeilen.
Is de foto of video echt?
Filmpjes en met name de deepfake-filmpjes, waarin het onderscheid tussen echt en fake bijna niet meer is te zien. Bij dit soort filmpjes zijn er twee mogelijkheden om te faken.
Ten eerste de mondbeweging en ten tweede het hele gezicht. Op dit moment kun je bij de mondbeweging nog zien of dat exact parallel loopt met de tekst. Zo niet, dan is het fake.
Bij het hele gezicht kun je nog de randen van het gezicht goed bekijken of er afwijkingen zijn. Zo ja, dan is het fake.
Twijfel je aan de echtheid van een foto, dan kun je gebruik maken van Google images en (nep)profielfoto. Websites als izitru kunnen Photoshopbewerkingen ontdekken.
Inhoudelijk op jou gericht?
Controleer of de tekst specifiek is gericht op het oproepen van emoties of dat het specifiek op jou is gericht. En als dat zo is, heeft de schrijver dan informatie geselecteerd? Is er informatie weggelaten? Is het verband van de tekst niet meer logisch?
Staat het ook op andere media?
Controleer of het bericht alleen aan jou is gezonden of dat het ook op andere media staat vermeld. Als het alleen aan jou is, en mogelijk nog aan vele anderen dat jij niet kunt zien, wees dan voorzichtig.
Advertorial check
Bedrijven zijn verplicht als zij reclameteksten plaatsen, dat zij moeten aangeven, dat het reclame is door middel van de term ‘Advertorial’. Bij een echt nieuwsbericht is dat niet nodig.
Actualiteit
Controleer de datum van plaatsing. Het komt voor, dat oude berichten opnieuw worden geplaatst, terwijl de oude datum nog zichtbaar is. In dat geval kun je gaan twijfelen aan de echtheid.
